Giám sát điện tử đối với người nghiện ma túy

Trong bối cảnh tội phạm ma túy ngày càng biến tướng với nhiều thủ đoạn tinh vi, liều lĩnh và mang tính xuyên quốc gia, yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý để đấu tranh, phòng ngừa loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm này trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Dự thảo Luật Phòng, chống ma túy sửa đổi với những điểm mới, nếu được thông qua không chỉ siết chặt quản lý, nâng cao hiệu lực thực thi, mà còn đặt ra những quy định mới mang tính nhân văn, chú trọng cai nghiện, phục hồi và quản lý người sử dụng ma túy trái phép theo hướng bền vững.

Dự thảo Luật Phòng, chống ma túy (sửa đổi) gồm nội dung cơ bản như sau:

Hoàn thiện, bổ sung các quy định về kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy để kiểm soát chặt chẽ và tạo cơ sở pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển kinh tế.

Các quy định về thời hạn cai nghiện, quy trình cai nghiện, quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy, người cai nghiện ma túy tại gia đình, cộng đồng, điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế, người bị quản lý sau cai nghiện ma túy, người đủ 18 tuổi cai nghiện bắt buộc hoặc tự nguyện trong cơ sở cai nghiện bắt buộc, người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi cai nghiện bắt buộc hoặc tự nguyện trong trường giáo dưỡng;

Hoàn thiện quy định về chuyển thẩm quyền từ UBND cấp xã sang Công an cấp xã. Đồng thời, sửa đổi, bổ sung quy định để thực hiện phân quyền, phân cấp tại 5 nội dung cho Trưởng Công an cấp xã, Giám đốc Công an cấp tỉnh, Chủ tịch UBND cấp tỉnh để bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương mới và việc chuyển nhiệm vụ quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (cũ) về Bộ Công an.

 

 Giám sát điện tử không phải để trừng phạt mà là phương tiện bảo vệ người cai nghiện, giảm áp lực quản lý, tăng hiệu quả phòng ngừa. Tại Kỳ họp thứ 10, Bộ Công an lần đầu giới thiệu thiết bị giám sát điện tử dành cho người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghiện và người sau cai. Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng đánh giá cao việc áp dụng giám sát cai nghiện điện tử đối với người cai nghiện tự nguyện, người điều trị Methadone và người sau cai - một chính sách mới, táo bạo và tiến bộ, phù hợp với xu hướng quốc tế. Đại biểu cho rằng biện pháp này không chỉ giúp cơ quan chức năng phát hiện sớm nguy cơ tái nghiện, mà với người cai nghiện tại cộng đồng, thiết bị giám sát còn đóng vai trò như một “hàng rào mềm”, giúp họ giữ kỷ luật, tránh xa cám dỗ, mà không bị kỳ thị hay tách khỏi môi trường xã hội. Đại biểu đề nghị, cần quy định rõ các vấn đề bảo mật dữ liệu cá nhân, tránh tình trạng sử dụng dữ liệu sai mục đích hoặc để lộ thông tin người cai nghiện gây kỳ thị xã hội. Phải có cơ chế xử lý ngay lập tức khi mà thiết bị này báo động bất thường. Nếu chúng ta chỉ lắp thiết bị mà không chuẩn bị ngay hệ thống phản ứng nhanh thì hiệu quả chưa đạt được như kỳ vọng. Bốn là cảnh báo nguy cơ lệ thuộc quá mức vào công nghệ giám sát điện tử chỉ là một công cụ còn yếu tố quyết định vẫn là con người như cán bộ theo dõi gia đình chính quyền cơ sở và mạng lưới công tác xã hội địa phương.

Đại biểu Vũ Huy Khánh, đoàn ĐBQH  TP. Hồ Chí Minh cho rằng, ứng dụng những công nghệ mới là rất phù hợp trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ như hiện nay.

Đại biểu Lê Nhật Thành, đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội cho biết, nhiều người điều trị nghiện bằng thuốc hoặc bị quản lý sau cai thường xuyên thay đổi nơi cư trú, đặc biệt là với người không có chỗ ở ổn định. Việc giám sát còn lỏng lẻo khiến họ dễ tái sử dụng ma túy hoặc vi phạm pháp luật, trong khi biện pháp quản lý thủ công hiện nay không thể kiểm soát 24/24h.

Tại phiên thảo luận về dự án Luật phòng chống ma túy sửa đổi vừa qua, Bộ Công an đã lần đầu tiên giới thiệu video clip về vòng đeo tay thông minh do người Việt Nam làm chủ hoàn toàn về công nghệ và bảo mật dữ liệu. Thiết bị được sản xuất với kích thước nhỏ gọn, tích hợp hệ thống cảm biến sinh học hiện đại, định vị GPS; chống tháo gỡ, chống cháy nổ, chống nước, chống va đập...

Hệ thống giám sát vị trí theo thời gian thực 24/7 giúp lực lượng chức năng quản lý cư trú và di biến động của các đối tượng, đặc biệt là người không có nơi cư trú ổn định.

Mọi hành vi rời khỏi nơi cư trú, đi đến các điểm nóng về ma túy đều được cảnh báo tức thời tới lực lượng chức năng. Đặc biệt, dữ liệu phân tích còn hỗ trợ cơ quan chức năng sớm phát hiện dấu hiệu tụ tập bất thường và khoanh vùng các địa điểm nghi vấn dễ hình thành điểm tổ chức, chứa chấp, sử dụng trái phép chất ma túy.

Dữ liệu từ vòng đeo tay còn phục vụ tính năng chấm điểm tuân thủ giúp phân loại người cai nghiện, giảm tải áp lực giám sát thủ công cho cán bộ cơ sở một cách có hiệu quả. Lực lượng chức năng có thể phát hiện hành vi sử dụng trái phép chất ma túy nhờ ứng dụng trí tuệ nhân tạo, giúp phân tích mức độ căng thẳng và trạng thái tâm lý người đeo. Hệ thống có thể tự phát hiện các dấu hiệu bất thường như sốc thuốc và lập tức gửi đến cơ quan chức năng. Yếu tố tâm lý và sự nhân văn cũng được đặc biệt chú trọng.

Bộ Công an cho rằng loại vòng này có kiểu dáng hiện đại, người đeo sẽ cảm thấy thoải mái, tự tin khi giao tiếp, đi làm và tham gia các hoạt động xã hội. Cơ chế sạc kép thông minh cho phép người dùng vừa sạc vừa làm việc, kể cả những công việc lao động chân tay hay tiếp xúc với nước và bụi. Quá trình giám sát và thu thập dữ liệu luôn được duy trì liên tục, không bị gián đoạn.

Thông qua ứng dụng trên điện thoại, người đeo có thể tự theo dõi các chỉ số sức khỏe, tạo thêm động lực tinh thần để sống tích cực và tuân thủ các quy định của pháp luật, nỗ lực đóng góp giá trị cho cộng đồng xã hội.

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết ngành "rất trăn trở" trong công tác quản lý sau cai nghiện ma túy nên đã nghiên cứu, chế tạo một thiết bị vừa giám sát, vừa theo dõi sức khỏe. Biện pháp giám sát điện tử này không "áp dụng đại trà", nhưng khoảng 100.000 người sẽ bị áp dụng sau khi Luật Phòng, chống ma túy sửa đổi có hiệu lực thi hành.