Tăng nội lực ngành sữa: Chủ động nguồn sữa tươi, giảm phụ thuộc nhập khẩu

Hội thảo "Phát triển ngành sữa Việt Nam giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045" với sự tham gia chủ trì của Thứ trưởng Bộ Công thương Trương Thanh Hoài.

Dù sản lượng sữa tươi trong nước ngày càng tăng, nhưng ngành sữa Việt vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu. Sản xuất sữa nguyên liệu phải đối mặt với sự mất cân bằng cung và cầu khi sữa tươi nguyên liệu trong nước mới đáp ứng nhu cầu sản xuất khoảng 40%. Mỗi năm, chi phí nhập khẩu sữa và các sản phẩm từ sữa rất lớn, tính riêng năm 2024 là khoảng hơn 1 tỷ USD, trong đó chủ yếu là sữa bột. Điều này dẫn tới gia tăng nhập siêu, hao tổn ngoại tệ và ảnh hưởng trực tiếp đến chủ trương phát triển tam nông (nông nghiệp, nông dân, nông thôn), cản trở mục tiêu phát triển đàn bò sữa và sản lượng sữa tươi trong nước, đồng thời kìm hãm sự phát triển của các doanh nghiệp nội địa trong ngành… Đặc biệt, thời gian qua, các vụ việc sản xuất chế biến sữa giả, kém chất lượng chủ yếu tập trung ở phân khúc sữa bột công thức- với nguồn nguyên liệu chủ yếu nhập khẩu.

Ông Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam phân tích: chúng ta đang có nghịch lý: là quốc gia nông nghiệp nhưng lại phụ thuộc lớn vào nguyên liệu sữa từ nước ngoài. Muốn phát triển ngành sữa thực sự bền vững, điều kiện tiên quyết là phải làm chủ được nguồn nguyên liệu trong nước. Để thoát khỏi tình trạng lệ thuộc chúng ta cần  phát triển chăn nuôi bò sữa và liên kết chuỗi, đồng thời áp dụng công nghệ cao từ bước nhân giống đến chế biến bền vững. Trong nhiều năm, chăn nuôi bò sữa ở Việt Nam manh mún, nhỏ lẻ; không tự chủ được sữa tươi nguyên liệu trong nước, thị trường sữa nước Việt Nam đã phụ thuộc lớn vào sữa bột nhập khẩu để pha lại (sữa hoàn nguyên). Chúng ta còn rất nhiều chi phí vô hình, mong làm sao chiến lược ngành sữa  phải giảm những chi phí này thì mới cạnh tranh được….

Theo ông Ngô Minh Hải – Chủ tịch HĐQT Tập đoàn TH: Việc đầu tư vào giống tốt, xây dựng chuỗi khép kín từ trang trại đến nhà máy sẽ giúp đảm bảo chất lượng và sản lượng sữa. Tuy nhiên các tập đoàn lớn phải làm đầu tàu dẫn dắt ngành công nghiệp sữa… nếu chỉ dựa vào nông hộ nhỏ lẻ sẽ khó phát triển. Ông Hải cho rằng mục tiêu tăng trưởng cần làm rõ giữa tăng sữa tươi sản xuất nội địa và tăng sữa nhập khẩu để tránh lệ thuộc nguyên liệu bên ngoài  

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp lớn như TH True Milk, Vinamilk, Mộc Châu Milk đã xây dựng các trang trại công nghệ cao với quy mô hàng nghìn con, ứng dụng công nghệ của Israel, New Zealand, Hà Lan. Các giống bò sữa cao sản nhập khẩu cũng đang được lai tạo, thích nghi với điều kiện khí hậu Việt Nam, cho năng suất tiệm cận các nước phát triển. Không dừng ở nguồn nguyên liệu, chất lượng sản phẩm sữa còn phụ thuộc vào công nghệ chế biến, quản trị chuỗi cung ứng và kiểm soát an toàn thực phẩm.

PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh Chuyên gia khoa học thực phẩm cho rằng: Cần đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ chế biến hiện đại để giữ được giá trị dinh dưỡng và kéo dài hạn sử dụng sản phẩm. Ngoài ra, minh bạch nguồn gốc và đảm bảo an toàn thực phẩm theo chuẩn quốc tế là điều kiện tiên quyết để xuất khẩu.

Chiến lược phát triển ngành sữa giai đoạn đến năm 2030 đặt mục tiêu tự chủ 60% nguyên liệu, nâng năng suất sữa lên 8.000 kg/con/năm, kim ngạch xuất khẩu đạt trên 1 tỷ USD/năm. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Thứ trưởng Bộ Công thương Trương Thanh Hoài nhấn mạnh, thời gian tới cần tiếp tục mở rộng, đầu tư xây mới trang trại và quy mô đàn bò sữa theo hướng hiện đại, khép kín để nâng cao tỷ lệ nguyên liệu trong nước, từng bước chủ động nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất, giảm dần tỷ lệ nguyên liệu nhập khẩu. Điều này, một mặt sẽ tạo nên sức cạnh tranh đối với các doanh nghiệp sữa trong nước, mặt khác lại tạo động lực để các doanh nghiệp nội địa cải tiến công nghệ và quy trình sản xuất nhằm sản xuất những sản phẩm có chất lượng cao hơn và giá cả hợp lý để đủ sức cạnh tranh. Ngoài ra, tăng cường tìm kiếm và mở rộng thị trường xuất khẩu đặc biệt là sang Trung Quốc, Trung Đông và các nước ASEAN, châu Âu

Hiện, Bộ Công Thương đang xây dựng đề cương chiến lược, trong đó sẽ đặt ra các chỉ tiêu về sản phẩm, sản lượng; chỉ tiêu về thị phần sữa sản xuất trong nước; chỉ tiêu về xuất khẩu và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu; định hướng phát triển các sản phẩm sữa theo hướng xanh, tuần hoàn và tiết kiệm năng lượng...

Phát triển ngành sữa không đơn thuần là bài toán nông nghiệp, mà còn là chiến lược quốc gia về dinh dưỡng, an ninh thực phẩm và hội nhập. Với tầm nhìn dài hạn, đầu tư bài bản và sự phối hợp đồng bộ, ngành sữa Việt Nam hoàn toàn có thể vươn lên trở thành ngành hàng chủ lực, không chỉ đủ sức phục vụ trong nước mà còn cạnh tranh ở thị trường quốc tế.

Hà Phương