Chủ động ứng phó, nâng cao hiệu quả sản xuất trồng trọt trong bối cảnh khó khăn

Báo cáo tại hội nghị nêu rõ, năm 2025, sản xuất trồng trọt phía Bắc tiếp tục duy trì ổn định nhờ sự quan tâm chỉ đạo từ Trung ương đến địa phương. Nhiều chính sách mới được ban hành đã tạo hành lang pháp lý thuận lợi, khuyến khích đầu tư, thúc đẩy tích tụ đất đai và xây dựng các chuỗi giá trị nông sản. Phong trào dồn điền đổi thửa, áp dụng tiến bộ kỹ thuật và cơ giới hóa được triển khai sâu rộng, góp phần hình thành những vùng sản xuất hàng hóa tập trung, nâng cao hiệu quả sản xuất. Tuy nhiên, khó khăn vẫn rất lớn. Các tỉnh phía Bắc đã hứng chịu năm đợt mưa lớn gây ngập úng, sạt lở, rét đậm trong vụ Xuân và ba cơn bão liên tiếp trong vụ Hè Thu, vụ Mùa. Điều này khiến nhiều diện tích lúa bị lép xanh, không kết hạt, năng suất giảm ở một số vùng. Đất đai manh mún, lao động nông nghiệp ngày càng thiếu hụt và già hóa, giá vật tư đầu vào duy trì ở mức cao, trong khi thị trường xuất khẩu lại chịu sức ép cạnh tranh gay gắt với nhiều rào cản kỹ thuật. Việc sáp nhập các tỉnh cùng với mô hình chính quyền hai cấp cũng tạo ra những thách thức trong công tác chỉ đạo, bởi hệ thống cán bộ trồng trọt và bảo vệ thực vật cấp huyện không còn, gây khó khăn trong nắm bắt thông tin và dự báo dịch hại.

Trong bối cảnh đó, sản xuất lúa năm 2025 vẫn giữ được sự ổn định. Diện tích lúa cả năm toàn vùng đạt hơn 2,16 triệu héc-ta, giảm nhẹ so với năm 2024, nhưng năng suất bình quân đạt 59,2 tạ mỗi héc-ta, đưa tổng sản lượng lên tới 12,662 triệu tấn, tăng khoảng 9 nghìn tấn so với năm trước. Đồng bằng sông Hồng là khu vực nổi bật với năng suất đạt trên 60 tạ mỗi héc-ta, sản lượng hơn 5,8 triệu tấn, tăng 137 nghìn tấn so với cùng kỳ. Bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết: “Chính sự chủ động của các địa phương trong bố trí giống ngắn ngày, điều chỉnh lịch thời vụ hợp lý, cùng các biện pháp kỹ thuật đồng bộ đã giúp sản xuất lúa duy trì ổn định. Đây là minh chứng cho khả năng thích ứng ngày càng cao của ngành trước biến đổi khí hậu.”

Không chỉ lúa, sản xuất rau màu năm 2025 cũng đạt những kết quả tích cực. Diện tích gieo trồng đạt 1,255 triệu héc-ta, sản lượng gần 12 triệu tấn, tăng hơn 130 nghìn tấn so với năm 2024. Trong đó, ngô, rau đậu, khoai lang, lạc tiếp tục được duy trì ổn định, riêng đậu tương có xu hướng giảm do cạnh tranh mạnh với hàng nhập khẩu. Đáng chú ý, vụ Đông 2024 ghi nhận thành công vượt trội khi diện tích gieo trồng đạt 392 nghìn héc-ta, sản lượng hơn 4,56 triệu tấn, với tổng giá trị 36.328 tỷ đồng, cao hơn 2.694 tỷ đồng so với năm trước. Việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng sang những loại có giá trị kinh tế cao như rau củ chất lượng, hoa cây cảnh hay ngô thực phẩm phục vụ ăn tươi đã góp phần tăng đáng kể thu nhập cho nông dân.

Năm 2025, diện tích chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa kém hiệu quả đạt gần 10 nghìn héc-ta. Trong đó, vùng Trung du miền núi phía Bắc chiếm tới hơn 80% diện tích, với các mô hình phong phú từ trồng cây hằng năm, cây lâu năm, cây dược liệu, cỏ chăn nuôi đến kết hợp lúa - thủy sản. Đây được coi là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và tạo thêm sinh kế đa dạng cho người dân.

Bên cạnh đó, sản xuất cây công nghiệp và cây ăn quả tiếp tục duy trì ổn định. Diện tích cây công nghiệp toàn vùng đạt 238,5 nghìn héc-ta, trong đó có 88 nghìn héc-ta cao su, 31,8 nghìn héc-ta cà phê và hơn 113 nghìn héc-ta chè. Sản lượng chè búp tươi đạt tới 1,04 triệu tấn, tăng hơn 3.600 tấn so với năm 2024. Cây ăn quả có diện tích 463 nghìn héc-ta, sản lượng ước đạt 4,2 triệu tấn, trong đó nhiều loại quả chủ lực như chuối, vải, nhãn, bưởi, na, cam đều có mức tăng trưởng cả về diện tích lẫn sản lượng.

Một điểm đáng chú ý trong năm 2025 là công tác phòng chống sinh vật gây hại. Toàn vùng ghi nhận sự phát sinh của nhiều đối tượng nguy hiểm như rầy nâu, sâu cuốn lá nhỏ, bệnh đạo ôn, bạc lá vi khuẩn, sâu keo mùa thu. Tuy nhiên, nhờ hệ thống dự tính, dự báo được duy trì thường xuyên với độ chính xác cao và biện pháp phòng trừ tổng hợp, không có dịch hại nào bùng phát thành dịch lớn.

Nhìn về năm 2026, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật xác định mục tiêu tiếp tục củng cố sản xuất lúa gạo, bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, đồng thời mở rộng diện tích cây rau màu và cây vụ Đông có giá trị cao gắn với chế biến và thị trường tiêu thụ. Phát triển cây ăn quả và cây công nghiệp sẽ dựa theo lợi thế từng vùng sinh thái, chú trọng nâng cao chất lượng và truy xuất nguồn gốc để đáp ứng yêu cầu xuất khẩu ngày càng khắt khe. Cục cũng đặt trọng tâm vào đổi mới phương thức chỉ đạo trong mô hình chính quyền hai cấp, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất và dịch hại.

Hội nghị không chỉ là dịp tổng kết một năm đầy gian khó nhưng vẫn đạt nhiều thành quả, mà còn mở ra định hướng chiến lược cho năm 2026 và những năm tiếp theo. Với sự quyết tâm của toàn ngành, cùng hành lang chính sách mới và ứng dụng khoa học công nghệ, lĩnh vực trồng trọt và bảo vệ thực vật đang hướng tới sự phát triển bền vững, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và quốc tế.