Công nghệ AI giúp giải mã cuộn giấy cổ bị cháy trong vụ phun trào núi lửa 2.000 năm trước

Cuộn giấy này là một trong hàng trăm tài liệu được tìm thấy trong thư viện của một dinh thự La Mã tại Herculaneum, một thị trấn ven biển phía tây Italy bị chôn vùi sau thảm họa núi lửa năm 79 sau Công nguyên. Dinh thự này được cho là thuộc sở hữu của Lucius Calpurnius Piso Caesoninus, bố vợ Julius Caesar, từng lưu giữ một bộ sưu tập lớn các cuộn giấy cói. Tuy nhiên, phần lớn tài liệu đã bị cháy đen hoàn toàn và khiến chữ viết gần như không thể đọc được. Các cuộn giấy cũng quá mỏng manh, dễ vỡ vụn khi mở ra, đã làm cho việc nghiên cứu gặp nhiều khó khăn suốt nhiều thế kỷ. Tuy nhiên, giờ đây, nhờ sự phát triển của công nghệ X-quang 3D và trí tuệ nhân tạo (AI), các nhà khoa học đã có thể "mở" một trong ba cuộn giấy Herculaneum được lưu trữ tại thư viện Bodleian của Đại học Oxford. Cuộn giấy được đặt trong một hộp bảo vệ đặc biệt và đưa đến Diamond Light Source, một máy gia tốc hạt ở Oxfordshire, Anh. Tại đây, các electron được tăng tốc gần bằng tốc độ ánh sáng để tạo ra tia X cực mạnh, có thể thăm dò bên trong cuộn giấy mà không cần mở nó ra. Bước tiếp theo là sử dụng công nghệ quét để tạo bản sao 3D của cuộn giấy. Sau đó, các nhà khoa học xác định từng lớp bên trong để "mở" nó ra theo cách kỹ thuật số. Thách thức lớn nhất là tìm ra mực viết. Vì cả giấy cói (loại giấy cổ dùng để viết) và mực đều làm từ carbon, chúng gần như không thể phân biệt được. AI đã được huấn luyện để phát hiện những dấu hiệu nhỏ nhất của mực, sau đó tô sáng chúng để làm hiện rõ chữ viết.

Ông Andrian Mancuso, Giám đốc khoa học vật lý của máy gia tốc hạt Diamond Light Source ở Anh cho biết: “Chúng tôi sử dụng tia X cực mạnh, có khả năng xuyên thấu rất cao, xuyên qua vật liệu và ở đây là xuyên qua cuộn giấy. Tia X được hấp thụ và hoạt động khác nhau qua giấy cói và mực in trên đó. Sau đó chúng tôi sử dụng công nghệ quét, xoay 3 chiều cuộn giấy để có thể nhìn cuộn giấy ở mọi góc độ và cuối cùng, chúng tôi thu được thông tin.”

Quá trình xử lý dữ liệu cho thấy nhiều cột văn bản bên trong, trong đó có một số từ cổ. Phát hiện này mang lại manh mối quan trọng, giúp các học giả tiếp tục giải mã nội dung văn bản cổ. Những chữ cái đầu tiên đã xuất hiện, cho thấy cuộn giấy có thể là một tác phẩm triết học. Trước đó, nhóm nghiên cứu từng đọc được 5% nội dung của một cuộn giấy khác, nói về triết lý Epicurean – một trường phái tư tưởng của Hy Lạp cổ đại cho rằng hạnh phúc đến từ những niềm vui giản dị. Các nhà khoa học tin rằng họ có thể đọc được toàn bộ cuộn giấy này trong tương lai. Ông Peter Toth, người phụ trách bộ sưu tập Hy Lạp của thư viện Bodleian của Đại học Oxford chia sẻ: “Chúng tôi đang bắt đầu cho một tiến trình dài để giải mã cuộn giấy bị cháy đen. Với những thứ đã đạt được, chúng tôi hy vọng sẽ mở được toàn bộ cuộn giấy với đầy đủ thông tin chứa trong đó, nó sẽ cho chúng tôi biết đó là gì.”

Việc phục hồi các cuộn giấy cói này không chỉ giúp giới học giả tiếp cận những văn bản chưa từng được đọc trước đây mà còn mở ra cơ hội hiểu rõ hơn về tư tưởng, văn hóa và triết học của thời kỳ La Mã cổ đại. Thư viện Herculaneum - nơi lưu giữ các cuộn giấy này, được cho là chứa nhiều tác phẩm triết học quan trọng, bổ sung vào những mảnh ghép còn thiếu trong lịch sử nhân loại.Với sự phát triển nhanh chóng của AI, các nhà nghiên cứu hy vọng rằng trong những năm tới, nhiều cuộn giấy cổ bị chôn vùi dưới lớp tro núi lửa sẽ tiếp tục được giải mã, đồng thời giúp phục dựng một phần lịch sử từng bị thời gian lãng quên./.