UNESCO lần đầu tiên thông qua Khuyến nghị về đạo đức trong công nghệ thần kinh

Quá trình thông qua Khuyến nghị về đạo đức trong công nghệ thần kinh của UNESCO là kết quả của một lộ trình khởi động từ năm 2019, dưới sự dẫn dắt của Tổng Giám đốc Audrey Azoulay. Đây là bước tiếp nối thành công từ sáng kiến toàn cầu về khung đạo đức trí tuệ nhân tạo (AI) được thông qua năm 2021. Theo bà Azoulay, công nghệ thần kinh là “biên giới mới của tiến bộ nhân loại”, tuy nhiên song hành với nó là những rủi ro đạo đức nghiêm trọng. Bà Azoulay nhấn mạnh, tiến bộ công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa nếu được dẫn dắt bởi các giá trị đạo đức, phẩm giá con người và trách nhiệm với các thế hệ tương lai.

Công nghệ thần kinh gồm những thiết bị tương tác trực tiếp với hệ thần kinh nhằm đo lường, điều chỉnh hoặc kích thích hoạt động của não bộ. Những triển vọng của lĩnh vực này đặc biệt nổi bật trong y học, như ứng dụng kích thích não sâu để điều trị trầm cảm, Parkinson, hoặc phát triển giao diện não, công cụ máy tính hỗ trợ người khuyết tật điều khiển chi giả hay giao tiếp bằng ý nghĩ. Tuy nhiên, ngoài lĩnh vực y tế, việc quản lý sử dụng công nghệ thần kinh hiện còn lỏng lẻo. Nhiều người sử dụng các thiết bị phổ biến như băng đô, tai nghe kết nối mà không biết rằng chúng có thể thu thập dữ liệu thần kinh tiết lộ cảm xúc, suy nghĩ, phản ứng của mình và có thể bị chia sẻ mà chưa có sự đồng ý rõ ràng.

Trước thực trạng này, Khuyến nghị của UNESCO kêu gọi các chính phủ bảo đảm tính bao trùm và khả năng tiếp cận công nghệ thần kinh, đồng thời áp dụng các biện pháp bảo vệ tính thiêng liêng của tâm trí con người. Văn kiện cũng cảnh báo về các rủi ro đối với trẻ em, thanh thiếu niên, khuyến cáo không sử dụng công nghệ thần kinh ngoài mục đích y học, phản đối việc giám sát năng suất lao động hoặc xây dựng hồ sơ cá nhân dựa trên dữ liệu thần kinh, và nhấn mạnh sự cần thiết của minh bạch và đồng thuận rõ ràng từ phía người dùng.

UNESCO tự hào là tổ chức tiên phong thiết lập các quy chuẩn quốc tế về phát triển, ứng dụng và quản trị đạo đức các công nghệ mới nổi. Việc thông qua Khuyến nghị này tiếp tục củng cố vai trò lãnh đạo toàn cầu của UNESCO trong việc dự đoán và định hướng các bước đột phá khoa học quan trọng, đồng thời khẳng định cam kết hỗ trợ các quốc gia thành viên rà soát chính sách, xây dựng lộ trình thực hiện phù hợp và nâng cao năng lực áp dụng các nguyên tắc đạo đức vào luật pháp quốc gia cũng như thực tiễn./.

VOV CH Pháp